“เซ็งชีวิตค่ะ อยากหลับสบายๆ ไม่เครียด คุณเภสัชจ่ายยานอนหลับให้หน่อยได้ไหมคะ?”
หากต้องกินไปนานๆแล้ว ผลข้างเคียงของยาจะเป็นอันตรายมั้ย?
เป็นชุดคำถามยอดนิยมอีหลีที่คนไข้หลายรายที่นอนไม่หลับจากสรรพสาเหตุ
มาถามเภสัชหนุ่มหล่อ ขอทบทวนอีกครั้งว่า ตามกฎหมายยานอนหลับที่แท้จัดเป็นยาตามแพทย์สั่ง
ไปตามหาซื้อมาเองไม่ได้ครับ เรามาลองดูว่า หากเราต้องจำเป็นใช้จริงๆ มียาตัวไหนที่ช่วยให้หลับได้บ้าง
ยานอนหลับคืออะไร? มีตัวไหนมั่ง?
ที่เรียกว่ายานอนหลับ เป็นสารเคมีที่ทำให้เราหลับได้ง่าย
เนื่องจากยาไปออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง จึงมีฤทธิ์คลายความกังวล ระงับประสาท
ทำให้หลับ บางตัวมีฤทธิ์ช่วยคลายกล้ามเนื้อ ยับยั้งอาการชักได้อีกด้วย ตามทฤษฎีแล้วยานอนหลับที่ดีต้องให้ผลนอนหลับเร็ว
นอนหลับนานขึ้น ตื่นกลางคืนน้อยลง และสดชื่นหลังจากตื่น แล้วแต่กลุ่มคนไข้โรคนอนหลับที่ต่างกันไป
แต่ในทางเภสัชวิทยาเรามีการแบ่งกลุ่มยานี้
ออกมาได้เป็น
1.
ยากลุ่ม Benzodiazepines
เป็นกลุ่มยาที่ใช้บ่อยที่สุดเนื่องจากให้ผลการรักษาดี
โดยทั่วไปให้ผลผลข้างเคียงไม่มากและอัตราการติดยาก้อน้อย กลไกของยา คือในขนาดยาต่ำๆใช้เป็นยาต้านความวิตกกังวล
(antianxiety) ขนาดยาที่สูงขึ้นไป จะเป็นยานอนหลับ (Hypnotics) และในขนาดยาที่สูงมากจะทํา
ให้ผู้ป่วยเกิดภาวะกึ่งสลบ (Stupor) เช่นยังรับรู้การเจ็บปวดซึ่งไม่เหมือนการสลบจริง
พอเรากินเข้าไปแล้วจะไปมีผลต่อการออกฤทธิ์ต่อระบบการนอนหลับตามธรรมชาติ
คือ ไปลด sleep latency เพิ่ม threshold ของการนอนหลับ ทำให้ตื่นยากขึ้น ยาจะไปเพิ่มช่วงการหลับของ
stage2 และ ลด stage 3 และลด stage 4 (รายละเอียด ขบวนการนอนหลับปุ๋ย ผมเขียนให้แล้วใน แหล่งข้อมูลข้างล่างครับ) ที่เป็นช่วงของการละเมอและฝันร้ายของการนอนหลับ
ผลรวมที่เกิดขึ้น คือ เราจะนอนหลับเร็วไดเขึ้น ลดจํานวนครั้งของการตื่นกลางดึก และนอนหลับได้นานขึ้น จึงนอนหลับสนิทและสดชื่นจากการตื่น
ผลรวมที่เกิดขึ้น คือ เราจะนอนหลับเร็วไดเขึ้น ลดจํานวนครั้งของการตื่นกลางดึก และนอนหลับได้นานขึ้น จึงนอนหลับสนิทและสดชื่นจากการตื่น
ชื่อยาสามัญกลุ่มนี้ได้แก่
- Chlordiazepoxide (Librium, Elenium),
- Diazepam (valium, Paxate, Zepaxid),
- Oxazepam (serax),
- Flurazepam (Dalmadorm),
- Nitrazepam (Mogadon),
- Clorazepate (Tranxene),
- Temazepam (Levanxol), Medazepam (Nobrium)
- และ Prazepam (Prasepine)
ขอเตือนอีกครั้งว่า ตามกฎหมายแล้วยากลุ่มนี้ จัดว่าเป็นวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท
(Psychotropic Substances) หมายถึงวัตถุที่เป็นยา
หรือไม่ใช่ยาที่ออกฤทธิ์เจาะจงต่อระบบจิตและประสาท
สามารถเปลี่ยนสภาพอารมณ์และจิตใจของผู้ที่ได้รับวัตถุออกฤทธิ์เหล่านี้
ดังนั้นวัตถุออกฤทธิ์เหล่านี้ถึงแม้มีประโยชน์ทางการแพทย์มากมาย
แต่โทษที่เกิดขึ้นหากใช้ไม่ถูกต้องก็มหาศาลเช่นกัน
ดังนั้นการใช้วัตถุออกฤทธิ์จึงควรอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด
และต้องได้รับการกำกับดูแลอีกระดับหนึ่งจากกระทรวงสาธารณสุข
ที่แตกต่างกันในยากลุ่มนี้คือ แบ่งตามการออกฤทธิ์เป็นสองแบบคือ
1.1
ยากลุ่มออกฤทธิ์ระยะสั้น short acting
ได้แก่ยา lorazepam , alprazolam , triazolam ยากลุ่มนี้จะออกฤทธิ์ช่วยให้หลับได้เร็ว
และตัวยาเองกระจายอยู่ในกระแสเลือดในระยะเวลาสั้นๆ จึงใช้กับคนที่เริ่มต้นหลับยาก
และอยากหลับเร็วๆ ตื่นเร็วๆมาในเวลาที่ต้องการ ไม่ทำให้เกิดอาการง่วงนอน หรือที่เรียกกันเล่นๆว่าแฮงค์
1.2 ยากลุ่มออกฤทธิ์ระยะยาว long acting
1.2 ยากลุ่มออกฤทธิ์ระยะยาว long acting
สารเคมีของยาในกลุ่มนี้จะออกฤทธิ์เนิ่น จะอยู่ในกระแสเลือดเป็นเวลานาน เหมาะสําหรับผู้ที่มีความกังวลอยู่ตลอดเวลา มีความกังวลระหว่างวัน
หรือผู้ที่ตื่นนอนกลางดึกหลาย ๆ ครั้ง
ยาจะออกฤทธิ์อย่างอ่อน ๆ ช้า ๆ และครอบคลุมเวลานาน ทําให้เกิดภาวะอารมณที่ราบเรียบนิ่งๆ ช่วยระงับความวิตกกังวลและออกฤทธิ์เป็นยานอนหลับ เมื่อยาออกฤทธิ์ได้ถึงระดับ
ข้อดีคือ กินยาเพียง วันละครั้ง ได้แก่ diazepam, flurazepam และ quazepam ยากลุ่มนี้ใช้กับพวกตื่นกลางดึก หรือหลับๆตื่นๆ ช่วยให้คนไข้หลับได้นาน ไม่ตื่นบ่อย
ยาจะออกฤทธิ์อย่างอ่อน ๆ ช้า ๆ และครอบคลุมเวลานาน ทําให้เกิดภาวะอารมณที่ราบเรียบนิ่งๆ ช่วยระงับความวิตกกังวลและออกฤทธิ์เป็นยานอนหลับ เมื่อยาออกฤทธิ์ได้ถึงระดับ
ข้อดีคือ กินยาเพียง วันละครั้ง ได้แก่ diazepam, flurazepam และ quazepam ยากลุ่มนี้ใช้กับพวกตื่นกลางดึก หรือหลับๆตื่นๆ ช่วยให้คนไข้หลับได้นาน ไม่ตื่นบ่อย
ข้อควรระวังของยากลุ่มนี้
o การให้ยากลุ่มนี้ต้องระวังในผู้สูงอายุ
ควรจะได้ในขนาดครึ่งหนึ่งของคนปกติ และควรจะได้ยาที่ออกฤทธิ์ระยะสั้น
o ยานี้ไม่ควรให้ในคนท้องและเลี้ยงบุตรด้วยนมแม่เพราะยาจะผ่านไปสู่ลูกได้
o ผู้ป่วยที่รับประทานยาเป็นเวลานานและหยุดยาทันที
อาจจะมีอาการนอนไม่หลับและเกิดร่วมกับอาการอย่างอื่น เช่นอาหารไม่ย่อย เหงื่อออก
ใจสั่น ในรายที่เป็นรุนแรงอาจจะมีภาพหลอน อาการหยุดยาจะเป็นประมาณ 1-3 สัปดาห์
สำหรับอาการหยุดยาที่ไม่รุนแรงอาจจะเป็นแค่ 1-2 วัน กรณีต้องการหยุดยา
ให้ค่อยๆ ลดขนาดยาลงไม่ควรหยุดยาทันทีเพราะ หากหยุดยาทันทีอาจทําให้เกิดอาการขาดยาหรือถอนยาได้
o การใช้ยานอนหลับไปนานอาจทําให้เกิดอาการติดยาได้ ยานอนหลับควรใช้ระยะสั้นไม่ควรให้ระยะยาว แต่บางรายก็มีความจำเป็นต้องให้ระยะยาวโดยมากไม่ควรให้เกิน
4 สัปดาห์
o ไม่ควรดื่มสุราขณะใช้ยานี้ หากใช้ยากล่อมประสาทหรือยานอนหลับร่วมกับแอลกอฮอล์ จะเสริมฤทธิ์ ทำให้ยาออกฤทธิ์ได้นานขึ้น
มากขึ้น หรือบางรายที่รุนแรง อาจการกดการหายใจทำให้เสียชีวิตได้
2.
ยากลุ่ม Non-Benzodiazepine Hypnotics
เป็นยานอนหลับอีกกลุ่มนึงชนิด ที่ได้ผลค่อนข้างดีได้แก่
Zolpidem, Zopiclone ไม่ค่อยมีอาการดื้อยา และไม่ค่อยมีอาการติดยา
ผลข้างเคียงของยาไม่มากนัก เป็นยาที่เป็นทางเลือกอีกทางหนึ่ง
3. ยากลุ่ม Antidepressants
หรือบางทีเรียกว่า ยาคลายกังวล ยาแก้เครียด ความจริงแล้ว
ในทางเภสัชวิทยา เราจัดว่าเป็นยาในกลุ่มยาแก้โรคซึมเศร้า จริงๆแล้ว
เราแนะนำให้ใช้กับคนไข้กลุ่มที่อาการนอนไม่หลับที่พบร่วมกับภาวะซึมเศร้า ยาใหม่ในกลุ่มนี้ที่ได้ผลดีได้แก่
trazodone, nefazodone และ paroxetine
4. ยากลุ่มอื่นๆ
ที่นิยมมากที่สุด ใช้เป็นยาช่วยหลับระยะสั้นๆ
ที่พอหาซื้อได้จากร้านยา ก้อได้แก่กลุ่ม ยาแก้แพ้ที่จริงๆแล้ว
จะมีผลข้างเคียงที่ทำให้ง่วงซึม จึงนำฤทธิ์ดังกล่าวมาช่วยให้หลับ
แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้ผลในคนไข้ทุกรายไป
แวะขอคำปรึกษาของยากลุ่มนี้ก่อนใช้ได้จากเภสัชกรร้านยาทันทีเลยครับ ยาในกลุ่มนี้
เราน่าจะคุ้นเคยกันดี ๆ ได้แก่ chlorpheniramine, brompheniramine, diphenhydramine
และ hydroxyzine
สุดท้ายแล้ว ยานอนหลับ หากใช้ตามความเหมาะสมก็มีประโยชน์
ที่ช่วยแก้ไขอาการนอนไม่หลับได้ตามลักษณะอาการนอนไม่หลับ ที่เราเป็นอยู่
และในบางคนก็สามารถช่วยบรรเทาอาการและคลายความตึงเครียดได้ดี
แต่ยากลุ่มนี้ทุกตัวมีผลข้างเคียงที่ต้องคอยระวัง ตอนหน้าเราจะมาดูว่า
ผลจากการใช้ยานอนหลับไปนานๆ อาจจะเกิดผลเสียอย่างไรบ้าง
แหล่งข้อมูล
เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล สงวนลิขสิทธิ์ 4 มค. 2556
เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล สงวนลิขสิทธิ์ 4 มค. 2556
ห้ามนำบทความ
รูปภาพและเนื้อหาอื่นๆ โดยผู้เขียนไปเผยแพร่เชิงพาณิชย์
ให้นำไปเผยแพร่เป็นวิทยาทานหรือเพื่อการศึกษาเท่านั้น ผู้ประกอบการเว็บไซต์ต้องยึดหลักความเคารพและคำนึงถึงลิขสิทธิ์ในการสร้างสรรค์งานเขียนและจริยธรรมทางธุรกิจ
การนำเอาบทความ
รูปภาพและเนื้อหาอื่นๆ
ซึ่งผลิตขึ้นโดยผู้เขียนไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาตและผลิตซ้ำเพื่อเผยแพร่
กรุณาอ้างอิงแหล่งที่มาและ Copy url address ไปด้วยเพื่อให้ผู้อ่านสามารถลิ้งค์กลับมาอ่านบทความจากเว็บไซต์ของผู้เขียนได้โดยตรง
บทความนี้เขียนขึ้นเพื่อเป็นการส่งเสริมสุขภาพ
ไม่แนะนำให้คุณนำไปใช่วินิจฉัยหรือรักษาโรคด้วยตนเอง
ขอความกรุณารับคำปรึกษาได้โดยตรงจากบุคลากรสหวิชาชีพทางสาธารณสุข
รวมทั้งเภสัชกรใจดี ที่พร้อมดูแลสุขภาพพ่อแม่พี่น้องนะครับ
· นอนไม่หลับทำไงดี: การนอนหลับคืออะไร
ทำไมเราจึงต้องนอนด้วย โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/06/05/entry-2
· นอนไม่หลับทำไงดี:
นอนหลับแค่ไหนถึงจะเรียกว่าพอดี โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/06/07/entry-1
นอนไม่หลับทำไงดี: ผลเสียของยานอนหลับน่ากลัวขนาดไหนนะ โดย เภสัชกร อุทัย
สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/12/01/entry-1
· นอนไม่หลับทำไงดี: สาเหตุของการนอนไม่หลับ โดย
เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล
· นอนไม่หลับทำไงดี: ตอนทำไมนอนไม่หลับนะ
โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/11/28/entry-1
นอนไม่หลับทำไงดี?:
กินอะไรให้หลับง่าย? โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://utaisuk.blogspot.com/2012/12/blog-post_15.html
นอนไม่หลับทำไงดี?: เปลี่ยนนิสัย ให้หลับปุ๋ย โดย เภสัชกร อุทัย
สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://utaisuk.blogspot.com/2012/12/blog-post_16.html
นอนไม่หลับทำไงดี?: นอนไม่หลับแบบไหน ที่คุณเป็นอยู่? โดย เภสัชกร อุทัย
สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://utaisuk.blogspot.com/2012/12/blog-post_13.html
นอนไม่หลับทำไงดี?: อย่างไรที่เรียกว่าหลับสนิท โดยเภสัชกร อุทัย
สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://utaisuk.blogspot.com/2012/12/blog-post_11.html
ทำอย่างไรให้หลับปุ๋ย โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/11/30/entry-1
ใช้ยานอนหลับอย่างไรให้ปลอดภัย โดย
เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล,
http://utaisuk.blogspot.com/2013/01/blog-post_4023.html
http://utaisuk.blogspot.com/2013/01/blog-post_4023.html
เมลาโทนินช่วยให้นอนหลับได้ตามธรรมชาติ ได้อย่างไร โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/11/28/entry-2
KALYANAKRISHNAN RAMAKRISHNAN, MD, and DEWEY C. SCHEID, MD, MPH, University of Oklahoma Health Sciences Center, Oklahoma City, Oklahoma, Treatment Options for Insomnia, Am Fam Physician. 2007 Aug 15;76(4):517-526.
, http://www.aafp.org/afp/2007/0815/p517.html
Anne M. Holbrook, Renée Crowther, Ann Lotter, Chiachen Cheng, Derek King
, The diagnosis and management of insomnia in clinical practice: a practical evidence-based approach, Centre for Evaluation of Medicines, St. Joseph’s Hospital and McMaster University, Hamilton, Ont., http://www.canadianmedicaljournal.ca/content/162/2/216.full.pdf
Clinical Practice Guideline Adult Insomnia: Assessment to Diagnosis, Adult Insomnia: Assesment to Diagnosis. February 2006. Revised February 2007., http://www.centreforsleep.com/assets/images/pdf/insomnia_assessment_guideline07.pdf
กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลชัยนาทนเรนทร ,
หลักการเลือกใช้ยานอนหลับม http://lms.thaicyberu.go.th/officialtcu/main/advcourse/presentstu/course/bk521/009wisawatp/__14.html
การรักษาโรคนอนไม่หลับ, ทีมงาน
Siamhealth.net, http://www.siamhealth.net/public_html/Disease/neuro/insomnia/treatment.htm#.UOZl7I7xa0s
น.พ.เทอดศักดิ์ เดชคง, วิธีการจัดการปัญหานอนไม่หลับโดยไม่ใช้ยา, กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข, www.drterd.com/news/admin/2311254910272.doc
การใช้ยา Benzodiazepine,
คณะแพทยศาสตร์ รพ. รามาธิบดี,
นพ.วีรวุฒิ เอกกมลกุล
นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 21 ฉบับที่ 4 เมษายน 2540, http://www.osknetwork.com/modules.php?name=News&file=article&sid=1642
Trazodone,
คู่มือยาจิตเวชชุมชน -
โรงพยาบาลจิตเวชสงขลาราชนครินทร์,
http://www.skph.go.th/skph/admin/upload_km/2011070132806.pdf
http://www.skph.go.th/skph/admin/upload_km/2011070132806.pdf
กลไกการออกฤทธิ์ของยาต้านอาการซึมเศร้า,
กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลชัยนาทนเรนทร อ.เมืองชัยนาท จ.ชัยนาท, http://lms.thaicyberu.go.th/officialtcu/main/advcourse/presentstu/course/bk521/009wisawatp/__18.html
สรยุทธ วาสิกนานนท์ พบ.,
,ยาแก้ซึมเศร้ารุ่นใหม่ : อะโกเมลาทีน, วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ปีที่ 56
ฉบับ 3 กรกฎาคม - กันยายน 2554, http://www.psychiatry.or.th/JOURNAL/56-3/09-Sorayut.pdf
ภก. สุฟยาน ลาเต๊ะ, trazodel,
ฝ่ายเภสัชกรรมชุมชน โรงพยาบาลยะหริ่ง, http://www.pharmyaring.com/pic/p_100227215950.pdf
รู้จักยา Cavinton (Vinpocetine) และ Trazodel (Trazodone) ,งานประชาสัมพันธ์
ฝ่ายเภสัชกรรมชุมชน โรงพยาบาลยะหริ่ง, http://www.pharmyaring.com/detail.php?c_id=647
