Hidrasec ยาใหม่ใช้รักษาอาการโรคท้องเสีย

Hidrasec เป็นชื่อการค้าของยา racecadotril มีข้อบ่งใช้ในการรักษาอาการท้องเสียเฉียบพลัน ยานี้จัดอยู่ในกลุ่มยารักษาท้องร่วง มีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาในการยับยั้งเอนไซม์ enkephalinase ที่ทางเดินอาหาร

รักษาอาการท้องเสียได้อย่างไร
ในยามปกติ เอนไซม์ชนิดนี้จะทำลายสาร enkephalin ซึ่งยับยั้งการหลั่งสารน้ำในทางเดินอาหาร ถ้ามีการยับยั้งเอนไซม์ enkephalinase ได้ จะทำให้มี enkephalin เพิ่มมากขึ้นจึงสามารถลดอาการท้องร่วงได้นั่นเอง จัดได้ว่าเป็นยาที่มีกลไกต่างจากยาแก้ท้องเสียรุ่นเก่าๆ

ใช้ยานี้อย่างไร?

ยานี้มีขายในรูปแบบแคปซูล 100 mg  ใช้ได้กับผู้ใหญ่และ เด็กอายุน้อยมากกว่า 15 ปี เมื่อมีอาการท้องไม่ดีก้อเริ่มได้ทันที และสามารถตามติดภายใน 6-8 ชั่วโมงอีก 1 เม็ด

ในเด็กน้อย มียาตัวนี้ในรูปแบบผงแกรนูลสำหรับเด็ก Hidrasec Infant 10mg และ 30 mg  Sachet วิธีใช้ก้อคือ เด็กอายุมากกว่า > 9 ขวบหรือน้ำหนักตัว 27 kg ให้ยา 60 mg ผสมน้ำแล้วดื่มให้หมด วันละ3 ครั้งหลังอาหาร เช้า กลางวัน เย็น

ในเด็ก  30  เดือนถึง 9 ขวบ หรือน้ำหนักตัว 13-27 kg ให้ขนาด 30 mg 3 เวลาเช่นกัน

เด็ก 9-30 เดือน หรือ 9-13 kg  ให้ยาขนาด 20 mg แบ่งให้ 3 เวลา

สุดท้าย น้องน้อย 1-9 เดือน น้ำหนักตัวน้อยกว่า 9 kg  ใช้ยาขนาด 10 mg  รับประทานครั้งละ 1 ซอง  วันละ3 ครั้งหลังอาหาร เช้า กลางวัน เย็น

   

ห้ามใช้บ้างไหม?

ยานี้มีข้อห้ามในผู้ที่มีการแพ้ยา Racecadotril หรือ แพ้ส่วนประกอบอื่นๆ ในตัวยานี้

และควรระวังการใช้ในหญิงที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร

มีผลข้างเคียงได้แก่ ทำให้เกิดอาการท้องผูกตามมา แต่น้อยกว่าการใช้ยา loperamide และมีการอาเจียน วิงเวียน ปวดศีรษะหรือเกิดอาการง่วงนอนในขณะใช้ยานี้

ได้ผลดีไหม?

จากการทดลองเปรียบเทียบประสิทธิภาพยา racecadotril ในการรักษาโรคท้องร่วงเฉียบพลัน พบว่า สามารถช่วยลดการเกิดโรคท้องร่วง 30% และช่วยลดระยะเวลาเฉลี่ยในการเกิดโรคท้องร่วงจาก 4.4 วัน เหลือ 3.4 วัน  และยาตัวนี้ยังช่วยลด stool weight 28.9%

แหล่งข้อมูลและรูปประกอบ

Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition

46:S81–S184 # 2008 by European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition and

North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition

Hidrasec, MIM Thailand.,
http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Hidrasec/

ท้องเสียในเด็ก,

http://www.chulakid.com/forum/index.php?topic=74.90

รับมือท้องเสียช่วงหน้าฝนและน้ำท่วม โดย เภสัชกรหญิงอภิฤดี เหมะจุฑา,

http://utaisuk.blogspot.com/2011/10/blog-post_04.html

ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องเดิน โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล

, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2008/10/07/entry-1

ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องเดิน รู้จักไว้ เพื่อป้องกัน โดยเภสัชกรอุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล

เวลาเราควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ไหลพรวดๆ บางครั้งเราจะเรียกอาการที่กลั้นไม่อยู่ ว่า ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องเดิน หรือลงท้อง ทำให้ทรมานทั้งการหาที่ขับถ่าย รวมทั้งไปมีอาการอยากจะอาเจียร ขย้อน หรือท้องร้องดังครืดคราดไปมา แม้จะหยุดถ่ายไปแล้วก้อตาม หน้าร้อนที่จะมาถึงนี้ เรามาเตรียมการณ์รับมืออาการท้องเสียที่ว่ากันก่อนดีกว่า

อย่างไร เราจึงเรียกว่า "ท้องเสีย"

คือภาวะที่มีการเปลี่ยนแปลง หรือเกิดความผิดปกติในการถ่ายอุจจาระ  ตามปกติแต่ละคนจะมีจำนวนครั้งของการถ่ายอุจจาระในแต่ละวันไม่เท่ากัน บางคนอาจจะถ่ายวันละ 2 - 3 ครั้ง ในขณะที่บางคน 2 - 3 วันจึงจะถ่ายสักครั้ง ท้องเสียจะมีอาการถ่ายเหลวหรือถ่ายเป็นน้ำที่บ่อยขึ้น อาจจะมากกว่า 3 ครั้งใน 1 วัน อาการนำของการเกิดท้องเสียนั้นก็คือ ลำไส้จะมีการเคลื่อนไหวหรือบีบตัวอย่างมาก ท้องอืด ท้องเฟ้อ ปวดท้อง ถ่ายง่าย และอ่อนเพลียเมื่อมีการถ่ายบ่อยครั้งขึ้น

อาการท้องเสีย แบ่งได้เป็น 2 ชนิด

1. ท้องเสียชนิดเฉียบพลัน

พบในคนส่วนใหญ่ เกิดขึ้นเร็ว แต่เป็นอยู่ไม่นาน มักไม่เกิน 7 - 8 วัน เกิดจากสาเหตุหลายประการ เช่น การติดเชื้อ เกิดจากพิษ เกิดจากยาอื่น ถ้าเป็นท้องเสียอย่างเฉียบพลันที่เกิดจากการติดเชื้อในผู้ใหญ่ มักมีสาเหตุมาจากแบคทีเรีย แต่ถ้าเป็นในเด็กมักจะเกิดจากเชื้อไวรัส

อาหารก็อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการท้องเสียได้ เช่น การรับประทานอาหารที่มีไขมัน หรือรสจัด อาหารที่มีกากหรือเมล็ดมาก ๆ ก็ทำให้เกิดอาการท้องเสียได้เช่นกัน

2. อาการท้องเสียชนิดเรื้อรัง

เกิดจากหลายสาเหตุ และยากต่อการวินิจฉัย ถ้าเป็นบ่อย ๆ และเป็นเวลานานควรไปพบแพทย์ เพื่อให้ทราบสาเหตุที่แท้จริงและรักษาต่อไป

ท้องเสียอาจมีสาเหตุมาจากทางอารมณ์ ซึ่งมักมีอาการปวดท้องถ่ายบ่อย ๆ แต่ถ่ายครั้งละไม่มาก อุจจาระอาจจะเหลวเป็นน้ำแล้วตามมาด้วยลักษณะปกติ มักเกิดหลังรับประทานอาหารไม่นาน ประมาณ 5 - 15 นาที และบางครั้งก็อาจเปลี่ยนเป็นอาการท้องผูกได้

รูปประกอบการรักษาอาการท้องเสีย acute-diarrheafig1_large.jpg

วิธีป้องกันตนเองไม่ให้ท้องเสีย

ควรหลีกเลี่ยงสาเหตุต่าง ๆ ที่ทำให้เกิดอาการท้องเสีย เช่น อาหารที่ไม่สะอาด อาหารที่ไม่เคยรับประทานมาก่อน อาหารรสจัด ยาบางชนิดที่เคยรับประทานแล้วทำให้ท้องเสีย ตลอดจนพยายามควบคุมอารมณ์ ไม่ให้เกิดความตึงเครียดหรือวิตกกังวลมากเกินไป

การรักษาโดยไม่ใช้ยา

ท้องเสียเฉียบพลัน บางครั้งก็หายไปเองในระยะเวลาอันสั้น เช่น รับประทานอาหารผิดสำแดง วิตกกังวล หรือติดเชื้อในลำไส้ที่ไม่รุนแรง อาการท้องเสียเหล่านี้มักจะหายไปเองในระยะเวลาอันสั้น บางทีก็ไม่จำเป็นต้องใช้ยารักษาเลยด้วยซ้ำ

เนื่องจากขณะที่มีอาการท้องเสีย ลำไส้จะดูดซึมน้ำและอาหารน้อยลง และลำไส้มีการเคลื่อนไหวเร็ว จึงเกิดการคั่งของน้ำในลำไส้ ทำให้ปริมาณน้ำในลำไส้มาก จึงถ่ายเหลวบ่อยและมีจำนวนมากขึ้น ดังนั้น การลดปริมาณน้ำในลำไส้ให้น้อยลงมากเท่าใด คือวิธีการรักษาที่ดีเท่านั้น

การงดอาหารในขณะท้องเสียก็เป็นวิธีการรักษาวิธีหนึ่ง ซึ่งไม่มีผลเสียใด ๆ ทั้งสิ้น ถ้าร่างกายแข็งแรงดี เพราะจะช่วยให้ลำไส้ได้พักผ่อน และช่วยให้การทำงานเป็นปกติดียิ่งขึ้น ในทางตรงกันข้าม หากรับประทานอาหารเข้าไปมาก อาหารเหล่านั้นก็ถูกดูดซึมเข้าร่างกายได้น้อยหรือไม่ดูดซึมเลย ทำให้ ยิ่งรับประทานมากเท่าใด ก็ยิ่งทำให้เสียน้ำและเกลือแร่ออกจากร่างกายมากยิ่งขึ้นเท่านั้น และจะไม่ได้ประโยชน์จากอาหารที่รับประทานเข้าไปเลย

สิ่งสำคัญในการรักษาอาการท้องเสียก็คือ ทำอย่างไรก็ได้ที่จะไม่ให้ร่างกายเสียน้ำและเกลือแร่ เพราะว่าถ้าเสียน้ำและเกลือแร่มาก ๆ จะทำให้ร่างกายมีอาการขาดน้ำ เช่น ตาโบ๋ หนังเหี่ยว ขาดความยืดหยุ่น ไม่เต่งตึง ปากแห้ง ชีพจรเต้นเร็ว ปัสสาวะน้อย ลุกนั่งจะรู้สึกหน้ามืด ถ้าเป็นเด็กเล็กกระหม่อมจะบุ๋มและนอนซึม หรือหายใจหอบ เพราะเสียเกลือแร่ ขาดน้ำ ถ้าเป็นมากก็อาจไม่มีปัสสาวะเลย ชีพจรเบา ความดันต่ำ ตัวเย็น กระสับกระส่าย ช็อค

จะเห็นได้ว่า อันตรายไม่ได้เกิดจากการขาดสารอาหาร แต่เกิดจากการขาดน้ำและเกลือแร่ ดังนั้น ถ้าให้น้ำเกลือทดแทนได้ท้นก็จะรอดพ้นจากอันตรายได้

น้ำเกลือก็คือ "ยา" รักษาอาการท้องเสียนั่นเอง

การให้น้ำเกลือด้วยตนเองทำได้โดยวิธีการรับประทาน ซึ่งจะได้ผลในการรักษาใกล้เคียงกับการให้ทางหลอดเลือด และไม่มีอันตรายจากภาวะที่มีการให้น้ำมากเกินไป

การดื่มน้ำเกลือในระยะแรก ๆ ที่มีอาการท้องเสีย จะทำให้อาการทุเลาและหายไปได้เองโดยไม่ต้องใช้ยารักษา

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

ไม่ควรใช้ยาแก้ท้องเสียรักษาตัวเอง แต่ควรไปพบแพทย์ถ้ามีอาการดังต่อไปนี้

* อุจจาระมีมูกปน มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ คล้ายกุ้งเน่า

* คลื่นไส้ - อาเจียนรุนแรง

* มีไข้สูงเกินกว่า 38.5 องศาเซลเซียส

* ท้องเสียนานกว่า 48 ชั่วโมง

* มีไข้ อ่อนเพลียมาก และมีโรคเรื้อรังประจำตัว

* ท้องเสียเรื้อรัง รวมกับเบื่ออาหาร น้ำหนักลด ผอมลง อ่อนเพลีย

* ท้องเสียซึ่งอาจมีสาเหตุจากยาอื่น ๆ ที่ใช้อยู่เป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์ผู้สั่งใช้ยานั้น ๆ จะได้แก้ไขและเปลี่ยนยา

* ท้องเสียในเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี หรือผู้สูงอายุ เพราะอาจะเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ง่าย

* ท้องเสียที่เกิดในสตรีมีครรภ์ เพราะอาจเกิดความผิดปกติทั้งมารดาและทารกในครรภ์ได้

อยากทราบทุกคำตอบของเรื่องยา กรุณาส่งซองคำถามของคุณมาได้ที่อีเมล์ utaisuk@gmail.com หรือแวะไปที่ Facebook “UTAI SUKVIWATSIRIKUL” หรือ “PHARMATREE” ยินดีตอบรับทุกท่านครับ

แหล่งข้อมูล

•เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล สงวนลิขสิทธิ์ 10 กย. 2554  

E-mail: utaisuk@gmail.com Facebook: “UTAI SUKVIWATSIRIKUL

ห้ามนำบทความ รูปภาพและเนื้อหาอื่นๆ โดยผู้เขียนไปเผยแพร่เชิงพาณิชย์ ให้นำไปเผยแพร่เป็นวิทยาทานหรือเพื่อการศึกษาเท่านั้นผู้ประกอบการเว็บไซต์ต้องยึดหลักความเคารพและคำนึงถึงลิขสิทธิ์ในการสร้างสรรค์งานเขียนและจริยธรรมทางธุรกิจ

การนำเอาบทความ รูปภาพและเนื้อหาอื่นๆ ซึ่งผลิตขึ้นโดยผู้เขียนไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาตและผลิตซ้ำเพื่อเผยแพร่ กรุณาอ้างอิงแหล่งที่มาและ Copy url address ไปด้วยเพื่อให้ผู้อ่านสามารถลิ้งค์กลับมาอ่านบทความจากเว็บไซต์ ของผู้เขียนได้โดยตรง

บทความนี้เขียนขึ้นเพื่อเป็นการส่งเสริมสุขภาพ ไม่แนะนำให้คุณนำไปใช่วินิจฉัยหรือรักษาโรคด้วยตนเอง ขอความกรุณารับคำปรึกษาได้โดยตรงจากเภสัชกรร้านยาใจดีที่พร้อมดูแลสุขภาพพ่อแม่พี่น้องนะครับ

·      

  รูปประกอบจากเว็บไซต์

http://redroom.com/member/shaun-d-landry/blog/no-one-talks-about-poo-seriously-until-you-get-old-or-in-love

·      The Basics of Diarrhea, WebMD, LLC., http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-diseases-diarrhea

·      Diarrhea , National Digestive Diseases Information Clearinghouse (NDDIC), A service of the National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), National Institutes of Health (NIH), http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/diarrhea/

·      Diarrhea ,  MedicineNet, Inc., http://www.medicinenet.com/diarrhea/article.htm 

·      Diarrhea  in Children, The Nemours Foundation., http://kidshealth.org/parent/infections/common/diarrhea.html

·      Diarrhea in Children, Grey Bruce Health Unit,  http://www.publichealthgreybruce.on.ca/communicable/fact-sheets/diarrhea-in-children.htm

·      Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis diagnosis, assessment and management in children younger than 5 years, Royal College of Obstetricians and Gynaecologists., http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG84FullGuideline.pdf

·      Guidelines for the Management of Acute Diarrhea , Department of health service, USA. http://www.bt.cdc.gov/disasters/hurricanes/pdf/dguidelines.pdf  

·      Richard L. Guerrant, et al.  Practice Guidelines for the Management of Infectious Diarrhea, University of Virginia, Charlottesville, http://www.med.upenn.edu/gastro/documents/Clininfecdzguidelinesinfectiousdiarrhea2001.pdf  

·      WGO Practice Guidelines Acute diarrhea , World Gastroenterology Organisation practice guideline: Acute diarrhea,, http://www.omge.org/assets/downloads/en/pdf/guidelines/01_acute_diarrhea.pdf

·      Diarrhea Treatment, WebMD, LLC., http://firstaid.webmd.com/diarrhea-treatment 

·      Diarrhea treatment, http://www.diarrhea-treatment.net/

·      Diarrhea Medications, Drugs.com, http://www.drugs.com/condition/diarrhea.html

·      Stefano Guandalini, MD,  Diarrhea Treatment & Management Director, University of Chicago Celiac Disease Program, Section Chief of Gastroenterology, Hepatology and Nutrition; Professor, Department of Pediatrics, University of Chicago Comer Children's Hospital ,WebMD LLC., http://emedicine.medscape.com/article/928598-treatment

·      นพ.ประสงค์ พฤกษานานนท์, เมื่อลูกท้องเสีย, คลินิกเด็ก.คอม, http://www.clinicdek.com/index.php?option=com_content&task=view&id=67&Itemid=53

·      นพ.ประสงค์ พฤกษานานนท์, การดูแลลูกที่มีอาเจียนและท้องเสีย, คลินิกเด็ก.คอม, http://www.clinicdek.com/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=53

·      ท้องเสียในเด็กทารกขวบปีแรก, http://centralya.com/eweb/news.php?extend.6

·      รับมือท้องเสียช่วงหน้าฝนและน้ำท่วม โดย เภสัชกรหญิงอภิฤดี เหมะจุฑา, http://utaisuk.blogspot.com/2011/10/blog-post_04.html

·      ภก.ดร.วิรัตน์ ทองรอด, ท้องเสีย... ถ่ายอุจจาระผิดปกติ, นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่ม : 352

เดือน-ปี : 08/2551, http://www.doctor.or.th/node/5729

·      ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องเดิน ทำอย่างไรดี โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล

http://www.oknation.net/blog/DIVING/2010/10/06/entry-1 

·      ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องเดิน โดย เภสัชกร อุทัย สุขวิวัฒน์ศิริกุล, http://www.oknation.net/blog/DIVING/2008/10/07/entry-1

รับมือท้องเสียช่วงหน้าฝนและน้ำท่วม โดย เภสัชกรหญิงอภิฤดี เหมะจุฑา

• 

  
  

  ขณะนี้หลายๆ จังหวัดประสบภาวะ “ภัยน้ำท่วม” พี่น้องประชาชนต้องอยู่ในสภาพที่ขาดแคลนน้ำสะอาด เพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภค และเครื่องยังชีพต่าง ๆ โดยเฉพาะเรื่องการขับถ่ายอุจจาระและการทิ้งขยะ สิ่งปฏิกูลเหล่านี้มีเชื้อโรคปะปนมาอยู่ ถ้าทิ้งมากับน้ำจะทำให้เกิดโรคติดต่อ หากพี่น้องเรานำน้ำที่ท่วมขังมาล้างอาหาร จานชามหรืออุปกรณ์ ประกอบอาหาร เชื้อโรคจะเข้าสู่ร่างกาย ก่อให้เกิดโรคระบบทางเดินอาหาร อาทิ โรคท้องเสีย อาหารเป็นพิษ ตามมาได้ในที่สุด เรามีบทความเขียนที่เขียนโดย ผศ. ภญ.อภิรดี เหมะจุฑา และทีมงาน มาเป็นคู่มือป้องกันโรคภัยท้องเสียกันนะครับ

  
  
  

  ถ่ายอย่างไรจึงเรียกว่าท้องเสีย

  
  

           อาการท้องเสีย (ท้องเดินหรือท้องร่วง) มีหลายความหมายซึ่งมักสื่อแล้วไม่ตรงกัน ในทางสาธารณสุขคำว่าท้องเสียนั้นจะพิจารณาจากลักษณะของการถ่ายอุจจาระร่วมกับความถี่ (ความบ่อย) ของการถ่ายโดยนิยามของอาการท้องเสียหมายถึง

  • อาการถ่ายอุจจาระเหลวกว่าปกติมากกว่าหรือเท่ากับวันละ 3 ครั้ง
  • ถ่ายอุจจาระปนมูกเลือดหรือถ่ายเป็นน้ำปริมาณมากอย่างน้อย 1 ครั้ง

           อันตรายที่เกิดขึ้นจากภาวะท้องเสียโดยมากเกิดจากการสูญเสียน้ำและเกลือแร่ออกจากร่างกายอย่างมากและรวดเร็ว ทำให้เกิดภาวะขาดน้ำและอ่อนเพลีย ในรายที่เป็นมากหรือไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้องอาจช็อกและเสียชีวิตได้ 

  
  

  ท้องเสียเกิดจากอะไร

  

          อาการท้องเสียพบในช่วงหน้าฝนและขณะที่มีอุทกภัยได้บ่อย เนื่องจากสิ่งแวดล้อมเหมาะสมแก่การเจริญของเชื้อโรค ผู้ที่อยู่ในพื้นที่อุทกภัยอยู่ในสภาพขาดแคลนน้ำสะอาดสำหรับอุปโภคบริโภค ขาดเครื่องยังชีพต่างๆ โดยเฉพาะเรื่องการขับถ่ายและการทิ้งขยะซึ่งสิ่งปฏิกูลเหล่านี้มีเชื้อโรคปะปนอยู่ หากประชาชนนำน้ำที่ท่วมขังมาล้างอาหาร อุปกรณ์ประกอบอาหารหรือชำระล้างร่างกายก็จะทำให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายและก่อให้เกิดอาการท้องเสียขึ้น อย่างไรก็ตามท้องเสียอาจเกิดจากสาเหตุอื่นนอกจากการติดเชื้อโรคได้เช่นกัน ดังนั้นควรพิจารณาว่าอาหารที่รับประทานในช่วงวันที่ผ่านมามีโอกาสเป็นสาเหตุได้หรือไม่ เช่นอาหารที่รสจัดมากเกินไป ทำให้ระคายเคืองทางเดินอาหารจนเกิดท้องเสียขึ้น

  
  

  อาการของโรคท้องเสียเป็นอย่างไร อาการเช่นใดที่ต้องรีบพบแพทย์

           นอกจากการถ่ายเหลว เป็นน้ำหรือมูกเลือดตามที่กล่าวไปข้างต้นแล้ว อาการอื่นๆ ที่พบร่วมกับท้องเสียนั้นเป็นสิ่งสำคัญในการประเมินความรุนแรงของอาการและเป็นแนวทางให้ได้รับการรักษาที่เหมาะสม เช่นอาการที่แสดงถึงภาวะขาดน้ำของร่างกาย ซึ่งหากมีอาการตามที่จะกล่าวต่อมานี้รุนแรงหรือชัดเจนมากเท่าใด ก็ยิ่งต้องรีบรับการรักษาอย่างเร่งด่วนในโรงพยาบาล อาการที่แสดงถึงภาวะขาดน้ำได้แก่

  • รู้สึกอ่อนเพลียมาก หน้ามืดหรือวิงเวียนเวลาเปลี่ยนท่าทางจากนั่งเป็นยืน
  • ตาลึกบุ๋ม ไม่ค่อยมีน้ำตา (ถ้าร้องไห้) ปัสสาวะไม่ออกหรือปัสสาวะลดลง
  • ปากแห้ง กระหายน้ำบ่อยและมาก
  • มีอาการท้องเสียนานเกิน 2 วัน น้ำหนักตัวลดมากกว่าร้อยละ 5 จากน้ำหนักก่อนท้องเสีย

           นอกจากอาการขาดน้ำ หากผู้ป่วยมีไข้สูงมากกว่า 38 องศาเซลเซียส หรือปวดท้องอย่างรุนแรงหรือถ่ายเป็นมูกเลือดหรือถ่ายบ่อยมากโดยไม่มีท่าทีจะลดลงหรือมีโรคประจำตัวอย่างเช่นเบาหวาน ตั้งครรภ์ เป็นเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุก็ควรไปพบแพทย์เช่นกัน

  
  

  การป้องกันท้องเสียทำได้อย่างไรบ้าง

  • หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับน้ำสกปรกถ้าไม่จำเป็น ไม่ควรว่าย ลงแช่หรือเล่นน้ำที่ท่วมขัง
  • หมั่นล้างมือด้วยน้ำสบู่บ่อยๆ โดยเฉพาะหลังเข้าห้องน้ำและก่อนรับประทานทุกครั้ง
  • รับประทานแต่อาหารที่ปรุงสุกใหม่ ผ่านความร้อนอย่างเพียงพอ ไม่มีส่วนประกอบของกระทิซึ่งบูดเสียได้ง่าย
  • กรณีที่ไม่สามารถต้มน้ำดื่มได้ อาจใช้สารละลายคลอรีนที่ผลิตโดยกรมอนามัย ความเข้มข้นร้อยละ 2 หยดลงในน้ำอัตราส่วน 1 หยดต่อน้ำ 1 ลิตร แล้วทิ้งไว้ 30 นาทีจึงสามารถดื่มได้
  • สังเกตวันหมดอายุ และพิจารณาสภาพอาหารแห้ง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และเครื่องกระป๋องว่าภาชนะมีสภาพดีหรือไม่? กลิ่นและสีเป็นปกติหรือไม่? ก่อนการบริโภคทุกครั้ง   
  • ลดการแพร่กระจายของเชื้อโรคจากอุจจาระและขยะด้วยการขับถ่ายในห้องส้วมที่ยังสามารถใช้การได้ ในกรณีที่ไม่สามารถใช้ห้องส้วมได้ขอให้ประชาชนขับถ่ายอุจจาระในถุง ถ้ามีปูนขาวหรือน้ำยาฆ่าเชื้อให้ใส่ลงในถุงอุจจาระก่อนแล้วปิดปากถุงให้แน่นแล้วแยกไว้ส่งให้ทางการนำไปกำจัดต่อไป
  • สำหรับขยะภายในบ้านก็ให้เก็บรวบรวมใส่ถุงแล้วผูกปากถุงให้แน่นแล้วรวบรวมส่งให้ทางการนำไปกำจัดต่อไปเช่นกัน
• 
  
การรักษาอาการท้องเสียเบื้องต้นทำได้อย่างไรบ้าง
การรักษาที่สำคัญและจำเป็นที่สุดคือ การทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป โดยการรับประทานน้ำสารละลายเกลือแร่หรือที่เรียกสั้นๆ ว่าผง โอ อาร์ เอส (ORS)

• ถ้ามีผงเกลือแร่ ORS สำเร็จที่บรรจุในซอง โดยทั่วไปให้ละลายน้ำ 1 แก้วต่อผงเกลือแร่ 1 ซอง อย่างไรก็ตามควรอ่านข้อความคำแนะนำข้างซองประกอบเนื่องจากบางผลิตภัณฑ์อาจมีปริมาณเกลือแร่แตกต่างไป การใช้น้ำสะอาดละลายผงยาจึงต้องเป็นตามที่ผลิตภัณฑ์นั้นแนะนำ
• ดื่มสารละลายผงเกลือแร่แทนน้ำ ทุกครั้งที่กระหาย หากถ่ายเป็นน้ำปริมาณมากให้กะประมาณสารละลายที่ดื่มให้ได้ใกล้เคียงกับที่ถ่ายไป หากมีอาการคลื่นไส้ร่วมด้วยให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยๆครั้งแทนการดื่ม
• ในกรณีที่ไม่สามารถหาผงเกลือแร่ ORS ได้ สามารถเตรียมสารละลายเกลือแร่ขึ้นเอง โดยใช้น้ำตาลทราย 8 ช้อนชาและเกลือป่น 1 ช้อนชา ผสมกับน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว 1 ลิตร   
• หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารแข็ง อาหารที่ย่อยยากหรืออาหารที่มีกากมาก (เช่น ผัก ผลไม้) กาแฟ เหล้า และอาหารที่มีไขมันมาก ควรรับประทานอาหารอ่อนหรืออาหารเหลวที่ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก หรือน้ำหวาน ผู้ป่วยท้องเสียส่วนใหญ่สามารถดื่มนมได้ แต่หากดื่มนมแล้วอาการท้องเสียรุนแรงขึ้น ให้เลี่ยงการดื่มนมด้วยเช่นกัน
• ยาต้านเชื้อจุลชีพหรือยาปฏิชีวนะมีความจำเป็นเฉพาะผู้ป่วยท้องเสียบางรายเท่านั้น โดยอาจพิจารณาได้จากมีไข้สูงร่วมกับอาการหนาวสั่น อุจจาระเป็นมูกหรือมีเลือดปน หรือมีโรคประจำตัวเช่นเบาหวานหรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง อย่างไรก็ตามผู้ป่วยที่มีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์โดยด่วนมากกว่าการรักษาเองที่บ้านเพราะการใช้ยากลุ่มนี้โดยไม่จำเป็น อาจเกิดผลเสียมากกว่าผลดีเช่นแพ้ยาหรืออาการรุนแรงขึ้น
• ผู้ป่วยท้องเสียไม่ควรรับประทานยาหยุดถ่าย เนื่องจากยิ่งทำให้อาการรุนแรงขึ้นหากท้องเสียเกิดจากการติดเชื้อโรค
•  
ข้อควรระวังในการรักษาท้องเสียโดยผงเกลือแร่
• การละลายผงเกลือแร่ต้องใช้น้ำสะอาด ซึ่งหากไม่มั่นใจได้ว่าน้ำนั้นสะอาดพอหรือไม่ ให้ต้มน้ำให้เดือดก่อน จากนั้นรอจนเย็นเท่าอุณหภูมิห้องจึงผสมผงน้ำตาลเกลือแร่
• ผงเกลือแร่เมื่อผสมน้ำแล้วควรใช้ให้หมดภายใน 24 ชั่วโมง หากหลงเหลืออยู่นานกว่า 24 ชั่วโมงหลังชงให้ทิ้งไป
• ควรระวังการใช้ในผู้ที่มีปัญหาโรคไต โรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง ส่วนการใช้ในเด็กให้ใช้ชนิดที่ระบุว่า “สำหรับเด็ก” จะเหมาะสมและปลอดภัยมากขึ้น
• เก็บผงน้ำตาลเกลือแร่ไว้ในที่แห้ง เนื่องจากความชื้นอาจทำให้ผงยาเกาะตัว ละลายได้ยาก
เอกสารอ้างอิง

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เภสัชกรหญิงอภิฤดี เหมะจุฑา

เภสัชกรหญิงสิรินุช พละภิญโญ

เภสัชกรกิติยศ ยศสมบัติ

, รับมือท้องเสียช่วงหน้าฝนและน้ำท่วม, คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, www.osotsala-chula.com/administrator/upload/file/ท้องเสีย.pdf

Atia AN, Buchman AL. Oral rehydration solutions in non-cholera diarrhea: a review. Am J Gastroenterol 2009; 104(10): 2596-604.
Baldi F, Bianco MA, Nardone G, et al. Focus on acute diarrhoeal disease. World J Gastroenterol 2009; 15(27): 3341-8.
Bhattacharya SK. Management of acute diarrhoea. Indian J Med Res 1996; 104: 96-102.
CHOICE Study Group. Multicenter, randomized, double-blind clinical trial to evaluate the efficacy and safety of a reduced osmolarity oral rehydration salts solution in children with acute watery diarrhea. Pediatrics 2001; 107(4): 613-8.
Diemert DJ. Prevention and self-treatment of traveler's diarrhea. Clin Microbiol Rev 2006; 19(3): 583-94.
Farthing MJ. Diarrhoea: a significant worldwide problem. Int J Antimicrob Agents 2000; 14(1): 65-9.